Wie is René Marti als Othopeed.

Nog altijd komen patiënten op zijn naam af.

René Marti, hoogleraar Orthopedie, tot in den treure geassocieerd met de enkel van voetballer Marco van Basten, was dan ook lange tijd het gezicht van de Nederlandse orthopedie. Na dertig jaar neemt de Zwitser die aan de wieg stond van de operatieve behandeling van botbreuken, afscheid. Ditmaal wel met een speech.

Zijn ambt als hoogleraar Orthopedie heeft hij nooit officieel aanvaard met het uitspreken van een oratie. Maar indertijd zou Marti zijn mening over de behandeling van patiënten exact op dezelfde manier hebben verwoord als in de afscheidsrede die hij na ruim dertig jaar AMC geeft. 'Er wordt veel te weinig naar patiënten geluisterd' zegt hij. 'En ze worden slecht begeleid. Het is tegenwoordig de trend om meteen een MRI te maken of andere dure en tijdrovende beeldvormende technieken te gebruiken. Patiënten hoeven zich bij wijze van spreken niet eens uit te kleden. Het risico daarvan is dat jonge orthopeden geen goed beeld meer hebben van de hele anatomie. Terwijl ons vak puur op anatomie gericht is. Iedere afwijking kun je met klinisch onderzoek diagnosticeren. Zo hebben bijvoorveeld veel puberende meiden last van pijn aan hun knieschijf. De diagnose en behandeling daarvan zijn zo simpel als wat. Ik zie soms patiënten voor een second opinion die aankomen met kilo's CT's en MRI's. Ik kijk naar de patiënt, stel een diagnose en kijk tenslotte nog naar de röntgenfoto's. Die beeldvormende technieken zijn natuurlijk belangrijk, maar alleen bij hele specifieke diagnoses.'

Ondanks zijn kritische blik op de jonge garde loopt hij zijn opvolgers niet in de weg. Al geruime tijd is hij gestopt met opereren in Amsterdam en hij heeft zelfs een werkkamer aan de andere kant van het gebouw gekozen, ver weg van de afdeling Orthopedie. 'Marti laat mensen vrij om hun eigen weg te gaan, om zelf te bepalen wat ze belangrijk vinden. Zelf doet hij dat ook, dat ligt in zijn karakter', typeert Niek van Dijk, de huidige hoogleraar Orthopedie zijn opleider.
Toen de jonge Marti in 1973 op verzoek van de faculteit Geneeskunde naar Nederland kwam, verzette de Nederlandse Orthopaedie Vereniging zich zo heftig tegen zijn komst, dat hij anderhalf jaar lang niet aan de slag kon. 'In die tijd was er nog een handtekening van de koningin nodig om een aanstelling formeel te maken', vertelt Ernst Raaymakers, collega en vriend vanaf het eerste uur. 'Die liet op zich wachten, want de oudere garde vond hem te jong. Hij was volgens hen niet lang genoeg orthopeed om opleider te worden. Marti kon wel aan de slag op de afdeling chirurgie van het Binnengasthuis en het Prinsengrachtziekenhuis. Op de poli chirurgie van het BG deden we samen spreekuur. Het ging als een lopend vuurtje dat hij daar werkte en de patiënten met een lastige fractuur stroomden toe.'
Marti: 'Ik had wel begrip voor die weerstand, maar ik dacht dat ik wat te bieden had. Vooral op het gebied van grote operaties en heupchirurgie. De heupvervangende operatie stond in Nederland nog op een laag pitje. Wij hadden er in Zwitserland al tien jaar ervaring mee. Toen ik met terugwerkende kracht alsnog werd aangesteld heb ik geen oratie gehouden. Ik had daar gewoon geen zin in.'

Systematische aanpak
Marti werkte voordat hij naar Nederland kwam onder leiding van professor Weber in St. Gallen. De orthopeden daar maakten deel uit van de AO, de Arbeitsgemeinschaft für Osteosynthesefragen, een groep met een nieuwe kijk op fracturen. Zij waren van mening dat de gangbare aanpak, afwachten tot een breuk geheeld was, niet altijd de beste was. Soms leverde een herstellende operatie een beter resultaat op. Van Dijk: 'In wintersporttijd lagen de klinieken in Zwitserland vol skiërs met breuken, die wachtten tot ze hersteld waren. Als ze geopereerd werden, konden ze sneller weg. Bovendien was na zo'n chirurgische ingreep een functionele behandeling mogelijk omdat niet alles stijf in het gips zat. De AO-filosofie had drie onderdelen: een soort meccanodoos vol instrumentarium, scholing over het gebruik ervan en een centrale documentatie waarin alle behandelingen werden vastgelegd, zodat die reproduceerbaar en controleerbaar waren. In Nederland was behoefte aan zo'n systematische aanpak. Marti, de jongste telg uit de staf, was bereid om die kennis en kunde uit te venten. Daar hebben zowel orthopeden als chirurgen van geprofiteerd.'
Aanvankelijk was het op de afdeling orthopedie een onemanshow. Marti beheerste het hele pakket van de klassieke orthopedie en traumatologie, van operaties aan de wervelkolom tot de behandeling van kinderen met aangeboren afwijkingen aan het bewegingsapparaat. Van heupprotheses tot sportletsel. 'Ik kreeg de unieke kans om iets nieuws op te zetten. Ik kon de staf uitbreiden en heb er continu naar gestreefd de kwaliteit te verhogen. Zo wist ik tenslotte een staf samen te stellen met superspecialisten op allerlei deelgebieden van ons vak, zoals dr. Flip Besselaar voor de kinderorthopedie, dr. Henk Been voor de wervelkolomchirurgie en Niek Van Dijk voor de arthroscopische chirurgie. De laatste kon een aanstelling als strategisch hoogleraar krijgen op dat vakgebied, maar het liefst had ik ze allemaal hoogleraar gemaakt.'

Inmiddels is Marti voorzitter van de AO-foundation en in die hoedanigheid reist hij de hele wereld over. Van Dijk: 'Ik heb van Marti geleerd dat het belangrijk is om ons vak uit te dragen. Niet alleen lokaal, maar ook nationaal en internationaal. De wereld is groter dan het AMC. Regelmatig ontvangen wij artsen uit het buitenland die een weekje meelopen. We hebben zelfs een vaste dag, elke drie maanden, waarop tien buitenlandse orthopeden meekijken op de OK. Marti´s internationale gerichtheid heeft daar zeker mee te maken.´ Ook Marti haalde gastdocenten en -operateurs naar Amsterdam en trad zelf op als consulent en operateur in Amerika.

'Marti heeft wereldwijd op allerlei congressen gesproken en post-academisch onderwijs verzorgd', beaamt ook Raaymakers. 'Daar ligt zijn voornaamste verdienste. Op wetenschappelijk gebied is zijn bijdrage aan de literatuur over enkelfracturen die verkeerd gezet zijn ongekend. Andere sterke punten zijn het onderzoek naar pseudoartrose, niet genezen fracturen, en de totale heupprothese. Hij heeft veel onderzoekers begeleid en doet dat nog steeds.' In de wetenschappelijke literatuur zijn studies naar de resultaten van orthopedische ingrepen op de lange termijn schaars. Marti initieerde vooral dit type onderzoek, wat ook in de toekomst nog publicaties zal kunnen opleveren.

Wachtlijsten
'Marti is een joviale man', zo omschrijft Raaymakers zijn collega. 'Een goede dokter die zijn patiënten altijd op hun gemak weet te stellen. Daarnaast is hij ook een goed zakenman.' Die twee aspecten komen samen in zijn visie op de wachtlijstproblematiek. Het duurt soms maanden voordat een patiënt geholpen kan worden en dat zit hem dwars. Marti: 'In mijn beginperiode hoorde het Prinsengrachtziekenhuis bij de opleiding. Daar deden we vier- tot vijfhonderd operaties per jaar. Toen de politiek hieraan een eind maakte en alle kleine ziekenhuizen sloot, heeft het AMC niets ondernomen. Met als resultaat dat de wachtlijst gigantisch is! Wij als orthopeden hadden niets te vertellen in de politiek, wij waren die goed verdienende jongens in het wit. Daarom vond ik dat er een patiëntenbelangenvereniging moest komen, zodat ze zelf konden optreden. In korte tijd is een club opgezet van ruim vijfhonderd patiënten. Met eigen geld drukten zij een krant en openden ze een telefonische informatielijn. Nu is dat geprofessionaliseerd.' Marti's inspanningen voor de Stichting Patiëntenbelangen Orthopaedie leverde hem vorig jaar een koninklijke onderscheiding op. 'Helaas hebben ook zij niets kunnen doen aan de wachtlijsten', constateert de orthopeed vol spijt.
Naar zijn mening is de oplossing voor het wachtlijstprobleem echter eenvoudig. 'Ons vak is zeer geschikt om kleinschalig uit te voeren', legt hij uit. 'Zo'n 95 procent van de orthopedische ingrepen is niet levensreddend, maar levensverbeterend. De ingrepen - bij een verder gezonde, zij het soms oude populatie - zijn niet riskant. Je hebt alleen een OK-voorziening nodig en materiaal. Aan het bed hoeft geen supergespecialiseerde verpleegkundige te staan, maar iemand die behulpzaam is. Met de huidige apparatuur hoeft ook de röntgenassistent geen specialist te zijn. In een klein ziekenhuis met alleen orthopedie, revalidatie en wat daar bij hoort, is de efficiëntie enorm. De dagprijs van het AMC is bovendien veel hoger dan in een ziekenhuis gericht op alleen orthopedische patiënten. Een ander voordeel is dat de doktersassistente elke patiënt en zijn historie kent. En de patiënt ziet bij binnenkomst meteen een bekend gezicht. Wat dat betreft ben ik liever in St. Moritz.' Daar runt de afscheid nemend hoogleraar samen met twee collega's de privé-kliniek Gut. Enkele weken per jaar staat hij er op de OK.

Toekomst
'St. Moritz ligt aan de zuidkant van de Zwitserse Alpen en het is er fantastisch, maar ik zou daar niet het hele jaar willen zijn', vertelt Marti, een gediplomeerd skileraar die nog elke twee jaar op herhalingscursus gaat. 'Ik voel me Amsterdammer. Het kosmopolitische leven hier heeft veel te bieden. Ik ga niet elke week naar een concert, maar ik ken de mogelijkheden die de stad biedt. Nu ik meer tijd heb, ga ik die benutten. Ook wil ik me meer bezighouden met mijn hobby's: de kunst en mijn galerie.' Opereren doet hij hier niet meer. 'Waarschijnlijk zou ik de wachtlijst verlengen door nieuwe patiënten te creëren, die via een van de tienduizend patiënten die me al kennen op mijn pad komen.' Wel houdt hij nog een spreekuur bij chirurgie. Daar komen patiënten voor een second opinion en ziet hij degenen 'die zelf hebben besloten om zich in Zwitserland te laten opereren'.

Intussen verandert zijn vak. De biotechnologie zal ook bij de orthopedie een rol gaan spelen, meent Marti: 'Bij fracturen zullen niet meer alleen platen en schroeven gebruikt worden, maar ook botgroeihormonen om de genezing te bespoedigen. We zullen kraakbeen kunnen gaan vervangen. Ik weet niet of ik nu opnieuw voor dit vak zou kiezen. Indertijd sprak vooral het handwerk en het innovatieve mij aan. Als kind woonde ik in een klein dorp waar de huisarts nog een echte functie had, veel verregaander dan tegenwoordig. Misschien was ik daar nu wel huisarts geworden.'


Connie Engelberts


Bron: http://www.amc.nl/?pid=893&&contentitemid=242&itemid=101